عکس سلفی چیست؟

عکس سلفی چیست؟

عکس سلفی چیست؟

|گروه هنری خواجویی|

 عکس سلفی چیست و علت رواج این پدیده چیه؟

سلفی چیست؟

اصطلاح سلفی که با واژه هایی چون «خویش اندار» یا «خودگراف» در فرهنگ لغت فارسی شناخته میشه،برای اولین بار در سال ۲۰۰۵ میلادی توسط ریچارد گریوز درمقاله‌ای مورد استفاده قرار گرفت و بعدها با اضافه شدن هشتگ #selfie در شبکه‌های اجتماعی بسیار همه گیر شد؛در سال ۲۰۱۳ به عنوان واژه سال انتخاب شد و اولین بار درفرهنگ آکسفورد مورد استفاده قرار گرفت.

عکس سلفی چیست؟

 

تحول تکنولوژیکی سلفی گرفتن:

شاید قدمت عکاسی سلفی به قرن‌ها قبل برگرده،زمانی که شازده‌های درباری نقاشی رو استخدام می‌کردن تا تصویر پرتره ای از اونا بکشه و شکل و قیافه‌شون رو بازنمایی کنه؛این فرایند به تصویر کشیدن افراد،سال‌ها ادامه یافت تا این که در عصر جدید با توسعه ابزارهای عکاسی و به خصوص تلفن‌های همراه،گرفتن عکس با سرعت و سهولت اتفاق افتاد،همزمانی این جریان با توسعه شبکه‌های اجتماعی و امکان به اشتراک گذاری عکس‌ها،باعث افزایش استفاده از عکس های سلفی برای شهرت یافتن شده.امروزه همه گروه‌های اجتماعی و افراد از این سبک عکس گرفتن در شرایط مختلف استفاده میکنن؛ همچون سلفی گرفتن با تانک ارتشی های بعد از کودتا یا مجتمعی تجاری که در حال سوختن هست (در همین ایران خودمان)،در تشییع جنازه،اتاق عمل،فرودگاهی که تازه انفجاری در اون اتفاق افتاده باشه و … . سلفی گرفتن چنان همه گیر شده؛ که به جرات میتوان گفت کسی نمیتونه جلودار این جریان باشه.

سلفی گرفتن پدیده‌ای اجتماعی است یا فردی؟

سوال مهم اینه که پدیده سلفی گرفتن رو میتوان با نظریه‌های روانشنانسی تبیین کرد یا برای تحلیل اون باید نظریه‌های اجتماعی رو فراخواند.روانشناسان این موضوع رو به تعبیر سی رایت میلز تقلیل میدن و دچار روانشناسی گرایی میشن،ولی جامعه شناسان معتقدن این موضوع بیش از اونکه موضوع و جریانی روانشاسی باشه،پدیده ایه که در بسترها و جریانات اجتماعی باید اون رو تحلیل کرد و به تعبیری وجهه اجتماعی اون رو پررنگ‌تر میبینن.حال با توجه به جمیع این جهات و فارغ از چالش‌های فرا روی این تحلیل‌ها تنها به بازنمایی دیدگاه‌های مطرح در این زمینه میپردازیم و در انتها سعی میکنیم تحلیلی فرا رشته‌ای از این موضوع ارائه کنیم.

 

دیدگاه صاحب نظران در مورد دلایل گرفتن عکس سلفی:

خودشیفتگی و تاریخچه آن:در روانپزشکی و روانشناسی خودشیفتگی (نارسیسیسم) افراطی براساس خصیصه‌های روانی و شخصیتی در عشق بیش از اندازه به خود شناسایی میشه و اون رو نوعی اختلال روانی میدونن.فروید عقیده داشت که بسیاری از خصیصه‌های خودشیفتگی با فرد به دنیا میان و او نخستین کسی بود که خودشیفتگی رو با روانکاوی توضیح داد؛از نظر آندرو موریسون نیز،در دوران بزرگسالی،میزان مفیدی از خودشیفتگی در افراد وجود داره یا به وجود میاد که اونارو قادر میکنه تا در رابطه برقرار کردن با دیگران فردیت خود رو نیز در نظر بگیرن.
بطور خلاصه این دیدگاه،انسان‌ها رو افرادی خودشیفته میدونه که با گرفتن عکس‌های سلفی خود رو به نمایش گذاشته و عنصر فردیت خود رو به منصه ظهور میرسونه.

نظریه تمایز و مد اجتماعی:عنصر دیده شدن به وسیله ایجاد تمایز بین خود و دیگران،جوهره وجودی این نظریه هست.متمایز نمودن خود از دیگران در جامعه‌ی فردگرا شده‌ی امروز شیوع داره که از این طریق، فرد به دنبال کاراکترهای شخصیتی می‌گرده که بتونه خود (Self) رو فراتر از حوزه اجتماع بازنمایی و هویت یابی کنه.
جورج زریمل،نظریه پرداز مد میگه:مد همون تغییر غیر متمرکز جنبه‌های فرهنگی زندگی هست و از یک تنش اساسی در وضعیت اجتماعی انسان ناشی میشه.از طرفی هر کدام از انسان‌ها دوست دارن از دیگران تقلید کنن و از طرف دیگر مایلن،متفاوت از دیگران باشن.جریان مد به هر دوی این تمایلات توجه میکنه.«زیمل» که نظریاتش در مورد مد هم­چنان مورد استفاده جامعه‌شناسان هست،معتقد هست که ­این تمایلات دوگانه به ماهیت انسان‌ها برمیگرده؛انسان‌ها از یک طرف دوست دارن عین همسایه خود عمل کنن و از طرف دیگر از او متمایز باشن.

نظریه اسکات لش:«در هر دوره و زمانه ای،بیماری‌های خاص همان دوره به وجود میان.» او در همین رابطه،یکی از مقصران اصلی رو دیوان سالاری جدید میدونه.در این دنیایی که دیوان سالاری حکم میکنه «موقعیت صرفا به معنای پیش رفتن نیست،بلکه به مفهوم جلو افتادن از دیگران هست»، چطور میتوان انتظار داشت کسی به چیزی جز خود فکر کنه.و البته فراموش نکنیم که این دیوان سالاری جدید خود ریشه در ویژگی هایی داره که حالا نظام سرمایه داری،با خصلت های امروزش،به خود گرفته؛یعنی سرمایه داری مالی که تمرکزش بر مصرف هست.
آیا سلفی گرفتن مرزهای اخلاقی ما را جا به جا کرده؟ آیا به آدم هایی تبدیل میشیم که نمایش رو به هر چیز دیگر ترجیح میدیم؟چه تحلیلی میتوان از این موضوع داشت؟

البته باید به مد بودن وسایل و ابزارهای گرفتن سلفی و نیز مد بودن شبکه‌های اجتماعی هم اشاره کرد.مثلا اوایل سال ۱۳۹۴ که مونوپاد مد شده بود بلااستثنا در هر خانه‌ای یک یا دو مونوپاد پیدا میشد که بعدها کمی تب استفاده از این ابزار فروکش کرد،هرچند همچنان یکی از ابزارهای مهم و پرفروش همه فروشگاه هاست.

 

نظریه نمایش و پشت صحنه نمایش:این دیدگاه که به شدت تحت تاثیر نظریه‌های گافمن قرار داره به بازنمایی خود در زندگی روزمره و شیوه‌های بازنمایی در اثنای زندگی میپردازه.به عبارتی دیگر،این دیدگاه به بررسی ارتباطات متقابل و چگونگی ارائه یک تصویر مطلوب از جانب افراد با یک برنامه قبلی و استفاده از صحنه‌ی نمایش برای مقایسه رفتار دیگران (افراد) در جلوی صحنه و پشت صحنه،پرداخته.گافمن به دنبال بررسی شیوه‌هایی است که فرد، در موقعیت‌های معمول کاری، خود و فعالیت‌هایش را به دیگران نمایش می‌دهد، شیوه‌هایی که تلاش می‌کند برداشت دیگران از خودش را هدایت و کنترل کند و نوع کارهایی که ممکنه حین اجرا مقابل دیگران انجام بده یا نده.او به زندگی اجتماعی همچون صحنه‌ی تئاتری نگاه میکنه که کنشگران انسانی برای نمایش نقش‌ها و شخصیت‌های مختلف روی صحنه‌ی اون می‌آیند. چنین نگاهی به زندگی اجتماعی ریشه در اندیشه‌ی فیلسوف و نویسنده فرانسوی قرن بیستم ژان پل سارتر دارد. گافمن با تاثیرپذیری از دیدگاه اگزیستانسیالیست ها به بررسی نمود خود در زندگی روزمره میپردازه و چگونگی روی صحنه اومدن خود در تعاملات روزمره رو تحلیل میکنه.گافمن در کتاب خود اصطلاحی داره تحت عنوان «مدیریت تاثیرگذاری» (Impression management) و میگه ما همیشه یکی از مهم‌ترین دغدغه‌هامون اینه که تصویری از خود در اختیار دیگران بذاریم که میخوایم.گافمن مفصلا از استراتژی‌هایی میگه که ما در موقعیت‌های متفاوت در زندگی روزمره برای این کار در پیش میگیریم،برای این که خودمان و تصویرمان رو در نظر دیگران مدیریت کنیم.

عکس سلفی چیست؟

جذابیت‌های شبکه های اجتماعی:
نهایتا شاید بتوان فارغ از دیدگاه‌های نظریه پردازان به واقعیت‌های اجتماعی رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز اشاره کرد،به تعبیر مک لوهان،شبکه‌های اجتماعی تمامی مرزهای جغرافیایی رو در نوردیده و باعث نزدیکی بیش از پیش انسان‌ها به یکدیگر شده.شبکه های اجتماعی که شرایطی رو برای «اطلاع رسانی و اطلاع یابی»،«استفاده از فناوری‌های نوین رسانه‌ای»،«تسهیل در روابط خانوادگی»، «تسهیل در روابط دوستان و آشنایان»،«تقویت ارتباطات گروهی»، «تقویت ارزش‌ها و آگاهی‌های شخصی» و «استفاده از فرصت‌های تفریحی و سرگرمی» فراهم نموده است باعث استفاده روزافزون شده هست،بالطبع در این رهاورد انسان‌ها تمایل دارن تا نمایی از خود رو نیز به معرض نمایش قرار بدن.

نظریه‌هایی که در بالا مرور شد به نکات زیر اشاره داشتن:
نظریه فروید معتقد هست انسان‌ها به خاطر این که خودشیفته هستن سعی میکنن خودشون رو در معرض دیده شدن و نمایش قرار بدن،نظریه مد و تمایز معتقد هست انسان‌ها برای این که خود رو از دیگران متمایز کنن و چهره متفاوتی رو از خود بروز بدن به فضای مد وارد شده و از اونجایی که سلفی گرفتن عنصر تمایز و مد بودن رو در خود داره،افراد به این عمل دست میزنن.نظریه نمایش معتقده انسان‌ها سعی دارن در زندگی،خود رو آنگونه که دیگران دوست دارن نمایش بدن این در حالیه که ممکنه در پشت صحنه به گونه دیگری باشن.غیر از دیدگاه های خود شبکه اجتماعی ویژگی‌هایی داره که برای کابران جذاب بوده؛عنصر ابراز وجود در اونا وجود داره و سلفی گیرندگان در این شبکه‌ها به خوبی دیده میشن.
بر این اساس چیزی که در مورد سلفی باید گفته بشه،اینه که در بیرون محیط فردی و در محیط اجتماعی تغییراتی در حال حدوث هست،و اکنون با چیزی شبیه به یک موج اجتماعی یا به قولی یک مد اجتماعی رو به رو هستیم.
در گذشته هم شاید ما دوست داشتیم خودمون رو به رخ دیگران بکشیم ولی لوازمش رو نداشتیم و البته امروزه تکنولوژی‌های بروز و امکان به اشتراک گذاری عکس‌ها این امکان رو برای ما فراهم نموده. یکی از دلایل شیوع اون انتظارات فرهنگی دیگران از ماست که به این موج بپیوندیم.
این نیاز پنهان در ذهن انسان،اون رو به سمت گرفتن عکس سلفی هدایت میکنه و شاید حداقل در حد ذخیره نمودن در گوشی باشه.در هر صورت نیاز ذاتی انسان به دیده شدن و مطرح شدن هست که برای تامین این نیاز از دوربین عکاسی و یا دوربین گوشی موبایل به عنوان سریع‌ترین ابزار تولید تصویر میتونه استفاده کنه.
در واقع وقتی سلفی میگیریم با خودمون فکر میکنیم این چه کار عبثی هست ولی باید این کار رو انجام بدیم و نیرویی از بیرون ما رو به این کار وادار میکنه به تعبیر مارکس آنچه ما رو میسازه آگاهی اجتماعی ما نیست بلکه هستی اجتماعی ماست.

عکس سلفی چیست؟

عکس سلفی چیست؟

 

منبع:مجله دیدنگار

|گروه هنری خواجویی|